Lokalisatie door middel van GPS en personenalarmering

U bevindt zich hier: Home | Dementie thuis | Dossier Dementie thuiswonen | Lokalisatie door middel van GPS en personenalarmering

Lokalisatie door middel van GPS en personenalarmering

GPS (Global Positioning System) is een techniek om iemands positie op een elektronisch kaartbeeld zichtbaar te maken en maakt hiervoor gebruik van satellieten in een baan om de aarde. Het is daarom in principe alleen buitenshuis te gebruiken en niet binnen een gebouw.

Er zijn alleen veel verschillende systemen op de markt. Om te beoordelen of een GPS-systeem goed is, moet u weten aan welke eisen het moet voldoen. Omdat er niet één perfect systeem voor alle cliënten en organisaties bestaat is er een criteria-set opgesteld.

Op deze pagina:

  • Infographic Criteria GPS-trackers, 2018
  • Onderzoek 2015 door Vilans, Keuzehulp 2015
  • FreeWalker, Volgende generatie GPS voor mensen met dementie 2018-2021
  • Personenalarmering

Criteria GPS-trackers, 2018

Uit eerder onderzoek (zie hieronder, 2015) en een literatuurstudie kwamen we tot een eerste set met criteria. Die criteria hebben we tweemaal voorgelegd aan een panel van vijftien experts. Deze deskundigen hadden allen ervaring met GPS-tracking-systemen bij mensen met dementie. Aan hen is gevraagd om de relevantie van de criteria te beoordelen. Dit heeft geleid tot een lijst van 33 criteria, waarvan 31 criteria relevant zijn voor mensen met dementie die thuis wonen en 31 deels andere criteria relevant voor mensen met dementie in een instelling.

Download: Infographic mensen met dementie thuis 

Door deze lijst door te nemen, kunt u aankruisen wat voor uw situatie belangrijk is.

Als nadere informatie het volgende achtergrond document: ‘’Wat is belangrijk in een lokalisatie-systeem voor mensen met dementie thuis’’
Opmerking: Er is een aparte criteria lijst + achtergrond document voor mensen met dementie in een instelling.

Let op!: Niet iedere GPS-tracker is zomaar toepasbaar vanuit een intramurale setting, het moet gaan om een combinatie van GPS voor lokalisatie buiten met een technologie voor lokalisatie binnen een gebouw. Het gebouw zelf moet dan voorzien zijn van lokalisatie-technologie voor binnen het gebouw om bijvoorbeeld de veel stroom verbruikende GPS uit te schakelen als de tracker binnen het gebouw is. Als dit ontbreekt zijn er met name dan risico’s met het gebruik van een geofence/veilige zones. Zie verder het webdossier intramurale dementiezorg, onder Leven in Vrijheid/Leefcirkels XL. Dit webdossier is alleen toegankelijk voor zorgorganisaties met een abonnement op de kenniscirkel domotica.

Onderzoek in 2015 door Vilans, keuzehulp 2015

Op deze markt is er een heel breed en telkens wisselend aanbod. Vilans heeft daarom in de tweede helft van 2015 een onderzoek uitgevoerd om meer inzicht te krijgen in de behoeften van zorgorganisaties op het gebied van lokalisatietechnologie en in hoeverre de huidige systemen daarin voorzien. Dit onderzoek had betrekking op zowel de mensen met dementie als mensen met een verstandelijke beperking.

Uit het onderzoek blijkt dat elk systeem zo zijn voordelen heeft. Gezien de onderlinge verschillen tussen de behoeften van verschillende cliënten, zorgverleners en mantelzorgers ten aanzien van GPS-lokalisatietechnologie is het niet mogelijk om één systeem aan te wijzen als meest geschikt product. Er zal altijd vanuit de behoeften van een individuele gebruiker gekeken moeten worden wel systeem het beste aansluit.
In het onderzoek van 2015 bleek geen enkel product geheel te voorzien in de specifieke eisen die de gebruikers stellen aan dit soort producten. Alle aangeboden producten hebben minimaal één cruciale gebruikerseis waaraan niet wordt voldaan. Zo functioneert bij sommige systemen de alarmering bij het verlaten van de veilige zone niet en zijn andere systemen niet gebruiksvriendelijk genoeg. In het algemeen werkt de functie geofencing / veilige zone met een te grote tijdsvertraging. Het onderzoek is een momentopname van eind 2015 en bepaalde producten waren tijdens het onderzoek nog in ontwikkeling, waardoor huidige productversies mogelijk verbeterd zijn.
Om organisaties op weg te helpen bij een passende keuze, maakten we naar aanleiding van ons onderzoek een presentatie. In de presentatie beschrijven we de belangrijkste voor- en nadelen van het gebruik van lokalisatiesystemen en geven we tips en valkuilen bij het kiezen van een oplossing die past bij de eindgebruiker.

Bekijk de presentatie Keuzehulp GPS-systemen (PDF)

Heeft u behoefte aan meer informatie? Het bijbehorende rapport ‘Op zoek naar een bruikbaars GPS-systeem’ geeft een uitgebreide beschrijving van wat GPS-lokalisatietechnologie inhoudt, de verschillende systemen die in 2015 op de markt waren, het onderzoek dat we uitvoerden naar de bruikbaarheid van de technologie in het algemeen en van de specifieke systemen en de belangrijkste bevindingen uit dat onderzoek.

Download het onderzoeksrapport Op zoek naar een bruikbaar GPS-systeem voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking (pdf).

Een blog november 2016: ‘’Wat gebeurt er op het gebied van GPS-lokalisatie technologie’’

FreeWalker, volgende generatie GPS voor mensen met dementie, 2018 - 2021

Onder het Europese technologie ontwikkelproject FreeWalker wordt gewerkt aan de volgende generatie GPS voor mensen met dementie. Dit project heeft een looptijd van 3 jaar, waarna er 2 jaar de tijd is het op de markt te brengen. Het project staat onder leiding van Austrian Institute for Technology (AIT, de Oostenrijkse TNO), vanuit Nederland participeren het bedrijf Safetytracer/Ivengi, de zorgorganisatie TanteLouise te Bergen op Zoom en Vilans. Het wordt op de markt gebracht in Nederland door SafetyTracer.

Het project draait vooral om de geofencing, de op een elektronische kaart  in te stellen ‘’veilige zone’’. Tot nu toe is de begrenzing eenmalig in te stellen, in te tekenen. Het doel is dit meer dynamisch te doen.

In de volgende ontwikkelfasen, onder voorbehoud van wijzigingen gedurende het ontwikkeltraject inclusief praktijktesten en uitgebreide pilot (bij TanteLouise):

  1. Eerste stap, al beschikbaar via SafetyTracer: een groene veilige zone en de oranje 'let op' zone is ontwikkeld en actief (medio 2019). De oranje ‘’let op’’ zone is meer voor het systeem zelf. Er kan dan voor worden gekozen het aantal GPS-positie bepalingen en doorgifte aan de server op te voeren als de persoon met dementie binnen deze zone is. Doel hiervan is de overschrijding van de begrenzing van de oranje zone aan de buitenzijde nauwkeuriger te krijgen. Dit gaat wel ten koste van een hoger batterijverbruik.
    Gaat men buiten de oranje zone dan gaat een alarm naar de aangewezen hulpverleners.
    In de afbeelding is ook een ‘’no-go’’ zone te zien. Deze is ook in te stellen en werkt andersom: het binnengaan van deze zone geeft een melding. Deze zone zal niet dynamisch zijn, wordt dus vast ingetekend. Deze rode zone wordt meestal gelegd over gevaarlijke plekken heen, zoals drukke wegen en langs water (zie afbeelding)
  2. Volgende stap: De begrenzing van de groene en oranje zones wordt dynamisch gemaakt. De zones van vandaag zijn aangepast aan de wandelpatronen van verleden week diezelfde dag.
  3. Als de persoon met dementie bijvoorbeeld een afspraak heeft met iemand buiten de groene en oranje zones, wordt vanuit een afspraak in een elektronische agenda automatisch een veilige zone gecreëerd langs de route. Dit vanuit elk punt in de oorspronkelijke zones en ook onderscheiden in een groene en oranje zone. Dit heet de ‘’veilige corridor’’ (safe corridor). Een melding volgt ook hier bij overschrijding van de begrenzing. Een optie is dat de mantelzorg een notificatie ontvangt bij vertrek naar de afspraak en als de persoon met dementie in de buurt van de afspraak is aangekomen. Een melding volgt als de persoon met dementie na afloop van de afspraak precies de verkeerde kant op loopt, niet in de richting van de groene en oranje zones. In een afbeelding, zoals te zien in de app voor de mantelzorger: In de afbeelding is onder ‘’me’’ de positie van de mantelzorger weergegeven. Tevens is te zien de looproute van de persoon met dementie, die iets is afgeweken van de looproute naar de afspraak, maar niet tot een melding heeft geleid omdat het nog binnen de oranje zone is.  Er is nu wel sprake van een melding omdat de persoon met dementie op de alarmknop heeft gedrukt.
  4. In deze laatste fases worden algoritmes toegevoegd, die van het normale patroon afwijkend loopgedrag moeten signaleren. Overeenkomstig leefstijlmonitoring binnen een woning, wordt het normale wandelgedrag ingeleerd. Afwijkingen van dit wandelgedrag worden vervolgens in de app zichtbaar gemaakt door middel van notificaties. Het gaat dan bijvoorbeeld om het ineens op korte afstand heen en weer lopen, kleine cirkels gaan lopen enz. Ook de loopsnelheid zal worden gemonitord.


Deze technologie is ook voor de intramurale zorg relevant. Als verdere doorontwikkeling van het concept Leefcirkels XL, het openen van de gesloten afdeling waarbij ook mensen met gevorderde dementie overdag naar buiten kunnen zonder begeleiding. De pilot in Nederland bij TanteLouise zal specifiek hierop gericht zijn.

SafetyTracer zal deze technologie op de markt brengen. Deze partij heeft verschillende GPS-trackers in het aanbod. Onder voorbehoud van dat de beste GPS-tracker voor mensen met dementie niet bestaat, is van deze partij nu (juni 2019) de aanbevolen GPS-tracker de Mopas-LITE.

De marktintroductie van deze technologie voorziet erin dat deze technologie niet alleen via SafetyTracer op de markt zal worden gebracht, maar ook aan andere partijen onder licentie beschikbaar zal worden gesteld. Deze andere partijen worden wel geselecteerd op de kwaliteit van de aangeboden GPS-trackers. Tevens zal SafetyTracer de eerste zijn die het op de Nederlandse markt brengt.

Lees verder over FreeWalker:

Personenalarmering

Personenalarmering is een alarmknop in de vorm van een polsband of halszender die binnenshuis en/of buitenshuis gebruikt kan worden voor direct contact met een alarmcentrale in het geval van een noodsituatie. Deze dienst wordt aangeboden door veel zorgorganisaties en bestaat al vanaf de jaren ’80 van de vorige eeuw. Er is wel een verschuiving zichtbaar die direct gerelateerd is aan het onderwerp GPS-trackers: van oorsprong is het een kastje dat op de telefoonlijn of internet kan worden aangesloten met daarbij een hals-/polszender. Hiermee is alleen alarmering binnen de woning mogelijk. Een recente ontwikkeling is de mobiele personenalarmering: het kunnen alarmeren buitenshuis via een alarmknop met GPS voor de lokatiebepaling buiten. Inmiddels ook uitgerust met technologie om de mobiele personenalarmering ook binnenshuis te kunnen gebruiken, waarbij bijvoorbeeld de stroomverbruikende GPS wordt uitgeschakeld als de hals-/polszender binnen de woning is. Tevens uitgerust met een ingebouwde spreekluisterverbinding.

Het zijn vooral deze producten voor mobiele personenalarmering die ook worden aangeboden aan de doelgroep mensen met dementie en hun mantelzorgers. Dit geeft op zich een frictie: de producten zijn in de meeste gevallen voor een andere doelgroep ontwikkeld dan voor de doelgroep mensen met dementie.

Daarom ook zijn GPS-trackers zonder alarmknop en zonder spreekluisterverbinding maar wel met een flinke batterij vrij zeldzaam. Mensen met gevorderde dementie zijn meestal cognitief niet meer in staat om op een alarmknop te drukken als het nodig is. Een stem uit een hals-/polszender kan men niet plaatsen.

Dit type GPS-trackers zijn vooral bedoeld en ook hiervoor ontwikkeld om mensen met een expliciet wegloop gedrag na een melding van verlaten woning (dwaaldetectie) van een systeem voor leefstijlmonitoring terug te kunnen vinden. Dit expliciete wegloop-gedrag kan in het gevorderde stadium voorkomen. Er is dan geen sprake meer van de dienst mobiele personenalarmering.

De dienst personenalarmering al dan niet mobiel wordt als volgt aangeboden door veel thuiszorgorganisaties:

  • Een maandabonnement kan worden afgesloten voor de apparatuur, de aansluiting op een zorgcentrale en serviceverlening. De installatie wordt uitgevoerd door de organisatie of door een ingehuurd intermediair bedrijf voor thuiszorgtechnologie (voorbeeld FocusCura), waarvoor dan eenmalige kosten moeten worden betaald.
  • Als er nog sprake is van ‘’klassieke’’ personenalarming voor alleen in huis: een kastje met een alarmknop en resetknop. Randapparatuur is de hals- of polszender met rode knop. Eventueel een trekkoord in de badkamer, een rookmelder. Een spreekluister-verbinding is ingebouwd: een gevoelige microfoon plus luidspreker. Hiermee kan de zorgcentrale contact leggen als er een melding is binnengekomen. Dit kan alleen als de rode knop wordt ingedrukt. Bij mobiele personenalarmering is de spreekluisterverbinding ingebouwd in de hals-/polszender. Voordeel is dan dat de spreekluisterverbinding door de hele woning is te gebruiken, ook als de woning wat groter is. Nadeel is dat het te dragen device groter wordt. Bij een product voor mobiele personenalarmering hoort ook een houder, waarin deze moet worden geplaatst als deze niet gedragen wordt, bijvoorbeeld bij het slapen. Op deze houder wordt het device opgeladen. Met name de GPS voor lokalisatie buitenshuis gebruikt veel stroom, waardoor gekozen is voor een oplaadbare batterij in plaats van een vaste batterij zoals in de ‘’klassieke’’ personenalarmering voor alleen binnen de woning.
  • Bij binnenkomst van een melding op de zorgcentrale verschijnt automatisch een dossier van de betreffende persoon op het scherm van de centrale. De zorgorganisatie beschikt over een specifieke centrale hiervoor of heeft dit uitbesteed aan een commerciële zorgcentrale voor (onder andere) personenalarmering. Dit laatste komt steeds meer voor.
  • Meestal wordt gevraagd 3 contactpersonen op te geven: mantelzorgers die snel ter plekke kunnen zijn. Bij voorkeur binnen 15 minuten, maximaal 30 minuten. Deze personen worden in een opgegeven volgorde gebeld door de zorgcentrale.
  • Vaak wordt een alternatief geboden: alarmopvolging door de professionele zorgverlening. Dit tegen extra abonnementskosten per maand. In het geval van mobiele personenalarmering: de thuiszorg komt hiervoor alleen aan huis. Men verzorgt geen alarmopvolging bij meldingen buitenshuis.

Alarmopvolging door de professionele zorgverlening in plaats van door de mantelzorg kan nodig zijn, omdat de mantelzorg te ver weg woont. Er zijn bijvoorbeeld minder dan 3 mantelzorgers die dichtbij wonen. In een dergelijk geval kan vaak de derde contactpersoon in de rij vervangen worden door de thuiszorg: als twee in de buurt wonende mantelzorgers niet bereikbaar zijn voor de centrale, kan de centrale de thuiszorg inschakelen.

Wees alert op het niet dragen van de hals- of polszender

Een algemene opmerking is dat uit onderzoek is gebleken dat 50% van de gebruikers van personenalarmering de hals- of polszender niet of niet altijd draagt. Dit onder andere vanwege het stigma dat mensen kunnen voelen bij het dragen van een hals- of polszender. Tevens is het niveau van valse meldingen bij de zorgcentrales zeer hoog: tot 90%. Vooral veroorzaakt door per ongeluk stoten enz met de pols- of halszender. Daarom is het wel noodzakelijk een bemenste zorgcentrale in de keten te hebben en niet de meldingen van deze personenalarmering direct door te zetten naar bijvoorbeeld een ambulant zorgteam. Ook niet direct naar de mantelzorg, want deze zal in het algemeen vrij snel 'alarmmoe' worden.

Sleutelkluisje bij professionele alarmopvolging

Als professionele alarmopvolging nodig is, wordt vaak een sleutelkluisje verplicht gesteld. Dit is nu de meest gebruikte oplossing voor de sleutelproblematiek van vooral de thuiszorg. Het aantal adressen met professionele alarmopvolging wordt zodanig hoog dat het niet meer te beheren is, terwijl men wel zo snel als mogelijk de woning wil binnen kunnen. Het opbergen van een sleutel van de voordeur in een kluisje dat men een pincode moet worden geopend is de oplossing waar tot nu toe het vaakst voor wordt gekozen. De pincode van het kluisje wordt dan door de centralist doorgegeven naar de zorgmedewerker.

Nadelen

Er zitten wel de nodige nadelen aan. Bijvoorbeeld dat het aan de buitenkant zichtbaar is, waardoor het ook voor anderen zichtbaar is dat er een kwetsbare oudere woont. Ook woningcorporaties, zoals verhuurders van sociale huurwoningen, zijn er in het algemeen niet blij mee.

Ook: alle kluisjes met een pincode die nu in gebruik zijn  – op één product per medio 2019 na – voldoen niet aan het Politie Keurmerk Veilig Wonen. De eis hiervoor is 'inbraakwerend vanaf SKG **' (twee sterren). De sleutelkluisjes met pincode die nu in gebruik zijn voldoen hieraan niet en zijn binnen 20 seconden open te breken. Zie hiervoor verder onder elektronische sleutelkluisje of elektronisch slot.

Meer informatie over onderwerp staat in dit dossier onder elektronische sleutelkluis of elektronische slot.

Personenalarmering niet meer te gebruiken vanaf middenstadium dementie

Zoals ook in het overzicht is aangegeven is deze zogenoemde actieve personenalarmering - de persoon moet bij een noodsituatie op de knop drukken - te gebruiken tot een bepaald moment tijdens het dementieproces. Op een gegeven moment is de cognitie zodanig achteruit gegaan dat:

  • Men vergeet de hals- of polszender te dragen
  • Men is na bijvoorbeeld een valpartij niet meer in staat te bedenken dat dan op de rode knop gedrukt moet worden
  • Of men drukt wel op de knop, maar dan herhaaldelijk. Omdat men door het verlies van het korte termijn geheugen vergeten is dat men al op de rode knop heeft gedrukt. Het gebruik van de rode knop is dan wel geautomatiseerd.
  • De centralist die spreekt via de spreekluister-verbinding wordt niet meer als zodanig herkend.

Vanaf dat moment kan en mag actieve personenalarmering niet meer worden gebruikt. Het is dan niet meer bruikbaar voor het signaleren van een noodsituatie.

Zoals in het schema aangegeven wordt het in huis vanaf dan vervangen door leefstijlmonitoring met geavanceerde bewaking. Ook aan te duiden als passieve personenalarmering: de persoon met dementie hoeft geen actie meer te ondernemen door op de rode knop te drukken.

Lees meer hierover in dit dossier onder Geavanceerde bewaking.

Facebook Twitter LinkedIn

Abonnee worden?

Welke mogelijkheden bieden domotica en waar moet je op letten? De kenniscirkel van Vilans biedt onafhankelijke informatie in de vorm van productvergelijking, voorbeeldprojecten, programma’s van eisen, workshops en tips voor financiering. Persoonlijk en altijd op maat gesneden!

Geïnteresseerd? Lees meer informatie en meld je aan!

domoticawonenzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.