Sociale robotica/robotdieren voor therapeutische doelen en snoezelen

U bevindt zich hier: Home | Dementie thuis | Dossier Dementie thuiswonen | Sociale robotica

Sociale robotica/robotdieren voor therapeutische doelen en snoezelen

De hier beschreven sociale robots voor onder andere mensen met dementie zijn relatief nieuw en hebben als hoofdfunctie het geven van herinneringen/het bieden van structuur in de dag. Dit type producten lijken vooral toepasbaar vanaf het einde van het milde stadium dementie, waarbij vooral de acceptatie van de zorgrobot een doorslaggevende factor is. Het is nog niet vastgesteld tot wanneer in het dementieproces dit type producten gebruikt kan blijven worden. Bijvoorbeeld zorgrobot Tessa wordt momenteel (2019) voornamelijk via de thuiszorg ingezet en dat betekent meestal vrij achterin het dementieproces: eind middenstadium, gevorderd stadium.  Tevens wordt deze zorgrobot sporadisch intramuraal toegepast.

De robotdieren voor therapeutische doelen en snoezelen bestaan al langer en zijn juist bekend door gebruik in het verpleeghuis. Dit wil zeggen in het gevorderde of vergevorderde stadium. Maar omdat mensen met dementie in het gevorderde stadium nu ook in toenemende mate thuis blijven wonen – al dan niet mogelijk gemaakt door zorgtechnologie – kunnen deze robotdieren ook relevant worden voor de thuissituatie.

Sociale Robots

Er zijn 2 sociale robots op de markt (2019) met als hoofdfunctie herinnering via gesproken boodschappen, die sterk op elkaar lijken maar toch verschillend zijn.

  • Tessa van Tinybots
  • BillyBilly van Zorabots (bekend van zorgrobot Zora)

Zorgrobot Tessa van Tinybots

Deze robot is gebaseerd op de ervaringen en onderzoek met de robot Alice, zoals deze bekend is geworden met de documentaire Ik ben Alice.
Deze robot is voor daadwerkelijke praktijktoepassingen te duur en te bewerkelijk gebleken. Het te veel willen lijken op een mens leverde te heftige reacties op. Alice had een onduidelijke rol als robot. Er werd bijvoorbeeld te veel getracht mimiek te gebruiken. Door de dure componenten kwam de kostprijs op 20.000,-.

Wel belangrijk gebleken functies voor met name mensen met dementie zijn nu ondergebracht in de veel goedkopere robot Tessa van Tinybots: 1 euro per dag in een lease-model met minimaal 1 jaar in gebruik. Zoals in de afbeelding te zien heeft deze robot geen fysieke bewegingsfuncties. Voor de bediening op afstand heeft de mantelzorger een app. In deze app kan de mantelzorger een gesproken herinnering intypen en programmeren wanneer deze moet worden uitgesproken. Deze herinnering begint standaard met bijvoorbeeld ‘’goedemorgen, het is nu kwart voor twaalf’’. Gevolgd door de ingetypte boodschap. In de app kan de mantelzorger eerst luisteren hoe de ingetypte boodschap wordt uitgesproken. Robot Tessa is inmiddels (meestal) goed gebleken in het overbrengen van deze gesproken boodschappen aan mensen met dementie.

Uit de ervaringen met de oorspronkelijke robot Alice is namelijk het volgende meegenomen: een robot kan een nieuwe band opbouwen, met een schone lei. Een nieuwe rol met een schone lei kan ontworpen worden voor een robot. Robot Tessa heeft daarom een ontworpen ‘’sidekick’’-rol. Dat zou er voor zorgen dat bepaalde berichten, vragen of suggesties via Tessa beter werken dan wanneer een familielid met een bezwaarde relatie het zegt. Het is inmiddels in onderzoek en praktijk vastgesteld dat dit ook klopt.
Juist dit maakt een sociale robot beter in het overbrengen van herinneringen dan een herinneringen via een scherm zoals bij de Roxelane Memorylane of Uw Compaan (zie onder beschikbare apps)

Robot Tessa heeft 3 functies:

  1. Gesproken herinneringen en boodschappen
  2. Gepersonaliseerde en automatische muziek
  3. Stemherkenning, beperkt

Een kleinere nevenfunctie is dat zorgrobot Tessa regelmatig met de ogen knippert overdag. ’s Avonds als het tijd is om te gaan slapen gaan deze ogen dicht (Tessa gaat slapen) en ’s ochtends open.

Wat betreft de beperkte stemherkenning (stand van zaken, medio 2019): De mantelzorger kan een vraag intypen die met ‘’ja’’ of ‘’nee’’ beantwoord kan worden. De robot herkent het antwoord ‘’ja’’ of ‘’nee’’ en geeft dit weer in de app voor de mantelzorger.
Waarom is deze spraakherkenning niet uitgebreider, terwijl bijvoorbeeld Google, Amazon en Apple assistenten hebben waar de spraakherkenning veel verder is ontwikkeld? Het bedrijf Tinybots is een kleiner bedrijf, die deze technologie niet in huis heeft. Overwogen is deze technologie extern in te kopen, maar de verdienmodellen achter deze spraakherkenningssoftware zijn veelal gebaseerd op data-verzameling en gebruik van deze verzamelde data over individuele personen. Met name Google is hier bekend op en krijgt ook veel kritiek op dit punt. Tinybots wil de doelgroep mensen met dementie hieraan niet blootstellen, waardoor de wel beschikbare technologie tot nu toe niet beschikbaar komt binnen deze sociale robot.

Uit de publicatie ‘’Praktische richtlijnen voor het inpassen van Tessa in de zorg voor mensen met dementie’’ van Hogeschool Windesheim (zie onder lees verder):
Tessa kan vragen stellen en uit het onderzoek komen situaties naar voren waarin dat nuttig bleek (bijvoorbeeld om in contact te komen met de persoon met dementie als de telefoon van de haak ligt). Tessa kan haar vragen nog niet op een vragende toon stellen, en bovendien begrijpt ze het antwoord alleen als het ‘ja’ of een ‘nee’ is. Een vraag van Tessa is gemakkelijker te begrijpen als die wordt aangekondigd met “Ik ga u een vraag stellen”. Om de persoon met dementie eraan te herinneren dat Tessa alleen ‘ja’ en ‘nee’ kan begrijpen, eindigt u met “Antwoordt u maar met ja of nee”. Bijvoorbeeld: “Ik ga u een vraag stellen. Hebt u zin om naar muziek te luisteren? Antwoordt u maar met ja of nee.”

Tinybots en daarmee zorgrobot Tessa participeert in het Europese technologie ontwikkelingsproject eWARE. In dit project wordt deze sociale robot gekoppeld aan de leefstijlmonitoring van Sensara. Leefstijlmonitoring is een cruciale technologie gebleken voor thuiswonende mensen met dementie vanaf het middenstadium tot en met gevorderde stadium. Dit is ongeveer ook de gebruiksperiode van een sociale robot als Tessa, voor zover tot nu toe gebleken. Sensara Home Care is per 2019 de marktleider in Nederland voor leefstijlmonitoring. Tinybots met Tessa is dit voor sociale robotica voor mensen met dementie.

De koppeling van Sensara aan zorgrobot Tessa geeft de volgende functies:

  • Als bijvoorbeeld een herinnering om te gaan eten is ingesteld, kan de mantelzorger direct checken via de directe activiteitenmonitoring van de leefstijlmonitoring of een bepaalde activiteit ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Bij bijvoorbeeld een herinnering om te gaan eten kan via de monitoring van activiteit een indicatie verkregen worden of deze herinnering ook daadwerkelijk wordt opgevolgd.
  • Zorgrobot Tessa wordt ook ingezet als een interventie in een zorgplan van de thuiszorg. Een wijkverpleegkundige en/of casemanager dementie zet Tessa in als interventie om een cliënt te ondersteunen bij het eten. De mantelzorg voert het daadwerkelijk uit. Via de trendanalyse van leefstijlmonitoring kan een wijkverpleegkundige en/of casemanager dementie checken of er een verandering in de trend op langere termijn zichtbaar is. Gaat de cliënt inderdaad beter eten?. Dit aan de hand van de grafiek die de keukenactiviteit laat zien.


De Hogeschool Windesheim te Zwolle heeft een praktijkonderzoek uitgevoerd met Tessa en hierbij 2 fundamentele beperkingen geconstateerd, waaronder het ontbreken van omgevingsbewustzijn. De koppeling met leefstijlmonitoring vangt deze beperking gedeeltelijk op (voor het onderzoek, zie onder Lees verder).

eWARE is een project van 3 jaar, gestart in 2017 en eindigend in 2020. Na het einde van het project wordt het binnen maximaal 1 tot 2 jaar op de markt gebracht.

Aftrekbaar van belastingen: de kosten voor zorgrobot Tessa, maar ook van de concurrent BillyBilly, zijn aftrekbaar van de belastingen door de gebruiker, de persoon met dementie. Verschillende typen zorgrobots zijn namelijk aftrekbaar van de belastingen en aantal zorgrobots expliciet niet. Er zijn door de belastingdienst criteria opgesteld wanneer een zorgrobot wel en wanneer deze niet aftrekbaar van de belastingen is. Eén van deze criteria voor wel aftrekbaarheid: ‘’de zorgrobot herinnert iemand om te gaan eten’’. Dit is exact een functie van dit type zorgrobots.

Aftrekbaarheid van de belastingen behelst dat de kosten kunnen worden meegenomen in de aftrekpost zorgkosten, onder hulpmiddelen. De totale aftrekpost moet boven een bepaald drempelbedrag uitkomen wil het daadwerkelijk aftrekbaar zijn. De kosten moeten worden opgevoerd in de belastingaangifte van de persoon met dementie zelf.
Zie informatie op de website van de Belastingdienst.

Zorgrobot Tessa is tot nu toe vooral in gebruik via zorgorganisaties en slechts beperkt direct aan mantelzorgers verkocht. Zorgorganisaties zetten het vooral in als interventie binnen een zorgplan, zoals hiervoor beschreven onder het Europese project eWARE. De oorzaak van het vooralsnog beperkte gebruik van zorgrobot Tessa is het vooralsnog slecht kunnen bereiken van mantelzorgers van mensen met dementie. Het zijn vooral de mantelzorgers waar de vraag naar ondersteunende technologie ligt. Dit slecht direct kunnen bereiken van de mantelzorgers is ook zichtbaar bij andere technologieën voor thuiswonende mensen met dementie, bijvoorbeeld leefstijlmonitoring.

Juist voor de inzet via thuiszorgorganisaties loopt er in 2019 bij Vilans een project voor de ontwikkeling van een maatschappelijke businesscase voor zorgrobot Tessa. Deze maatschappelijke businesscase wordt ontwikkeld in samenwerking met een aantal zorgorganisaties. Het doel is voor zorgorganisaties een instrument te ontwikkelen, waarmee met name richting zorgverzekeraars vormen van structurele financiering kunnen worden onderbouwd.

Lees verder over zorgrobot Tessa

Zorgrobot BillyBilly van Zorabots

Zorgrobot Tessa heeft de vorm van een houten kegel met bovenin een kleiner gat, waarin een bloempotje met namaakbloemen is geplaatst. Hiermee wordt verder niets gedaan. BillyBilly is wel een ‘’echte’’ bloempot, waarin een levende plant kan worden geplaatst. Door middel van sensoren wordt gemeten wanneer de plant water en/of licht nodig heeft. Dit wordt kenbaar gemaakt door middel van een gesproken boodschap.

Een met zorgrobot Tessa overeenkomstige functie is dat de mantelzorg via een app een gesproken herinnering kan programmeren. Omdat er ook sprake kan zijn van een herinnering om te gaan eten is deze zorgrobot aftrekbaar van de belastingen, evenals Tessa.

Het wordt op de markt gebracht door het Belgische bedrijf Zorabots, die eerder zorgrobot Zora op de markt heeft gebracht. Evenals bij zorgrobot Zora is de robot zelf niet ontwikkeld door het bedrijf zelf, maar is deze hardware van een toeleverancier betrokken. Op dit platform is dan door Zorabots aangepaste software ontwikkeld.
Er is  per medio 2019 geen informatie beschikbaar over bijvoorbeeld onderzoek en toepassing via zorgorganisaties in Nederland.

Lees verder over zorgrobot BillyBilly

Op het voor geabonneerde organisaties toegankelijke deel van deze website is een vergelijking tussen Tessa en BillyBilly opgenomen.

Robotdieren voor therapeutische doelen en snoezelen

De robotdieren voor therapeutische doelen en snoezelen bestaan al langer en zijn juist bekend door gebruik in het verpleeghuis. De toepassing ligt in het gevorderde of vergevorderde stadium van dementie.
Een paar voorbeelden:

Facebook Twitter LinkedIn

Abonnee worden?

Welke mogelijkheden bieden domotica en waar moet je op letten? De kenniscirkel van Vilans biedt onafhankelijke informatie in de vorm van productvergelijking, voorbeeldprojecten, programma’s van eisen, workshops en tips voor financiering. Persoonlijk en altijd op maat gesneden!

Geïnteresseerd? Lees meer informatie en meld je aan!

domoticawonenzorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.