Webdossier Zorg op Afstand
Dit webdossier op het vrij toegankelijke deel van de website van de Kenniscirkel Domotica voor Wonen en Zorg/Zorg op Afstand heeft als onderwerp zorg op afstand.
Op het voor geabonneerde organisaties toegankelijke deel van deze website is een aanzienlijk uitgebreidere versie van dit webdossier opgenomen.
Definitie
Zorg op afstand heeft als definitie: het op afstand verlenen van zorg door gebruik te maken van informatie en communicatietechnologie (ICT)(Mitchell, 1999). Bij zorg op afstand benutten zorgaanbieders en cliënten, die zich op verschillende plaatsen bevinden, ICT-mogelijkheden voor zorgverlening: monitoring, consultatie en behandeling op afstand (Rapport Rekenkamer, zorg op afstand, juni 2009).
In de Vilans-brochure "Zorg van ver en toch dichtbij'' (Judith van Lier en Charles Willems, 2009) bedoeld voor zorgprofessionals wordt als omschrijving van zorg op afstand gegeven: zorg die door een zorgverlener bij de cliënt thuis wordt geleverd, maar waarbij die zorgverlener niet bij de cliënt thuis aanwezig is. Dit lukt niet als de zorg bestaat uit bepaalde activiteiten die ''op het lichaam'' van de cliënt verricht moeten worden, zoals wassen of een injectie geven. Het lukt ook niet als de activiteit van de zorgverlener gericht is op de omgeving van de cliënt, zoals een bed of een woning. Als echter de zorg een vorm van communicatie betreft, dan wordt zorg op afstand mogelijk. Het maakt dan niet uit of het gaat om het sturen van elektronisch signaal of het uitwisselen van informatie en instructie via internet.
Bij zorg op afstand gaat het niet alleen om het gebruik van audiovisuele communicatie via een beeld- en geluidsverbinding (televisie of computer), maar bijvoorbeeld ook over bewaking/monitoring op afstand via sensoren, zoals infrarood bewegingssensoren. Het eerste wordt ook wel aangeduid als ''schermzorg'' en hiervan zijn in Nederland momenteel relatief veel projecten. Maar bij zorg op afstand gaat het niet alleen om schermzorg. Zorg op afstand is een breed begrip, en schermzorg maakt daar onderdeel van uit.
Het gaat om verschillende technologieën, waardoor zorg op afstand gebruikt kan worden voor heel uiteenlopende zorgtoepassingen en voor heel diverse doelgroepen. De al genoemde bewaking/monitoring op afstand via sensoren is een vorm van zorg op afstand en staat centraal in dit webdossier. De vorm via videocommunicatie of schermzorg staat centraal in het netwerk Zorg op afstand van de brancheorganisatie ActiZ. In dit netwerk zijn een aantal zorg op afstand-projecten van vooral thuiszorg-organisaties verzameld. Hierover is nadere informatie te vinden op de website www.zorgopafstand.net.
In het webdossier zorg op afstand in het voor geabonneerde organisaties toegankelijke deel van de website is een geactualiseerd overzicht opgenomen van alle projecten waarbij videocommunicatie een (sleutel)rol speelt. Hierin wordt meer ingegaan op de technische principes en is meer diepgaande informatie opgenomen over de voorbeeldprojecten.
Internationale literatuurstudie Zorg op afstand
In 2009 is door Vilans een internationale literatuurstudie gedaan naar Zorg op afstand. Het betreffende rapport en bijlagen zijn te downloaden via het onderdeel publicaties op deze website.
Hier directe link
Domotica - Zorg op afstand?
De definitie en omschrijving van zorg op afstand is gegeven. Domotica is als begrip ouder dan zorg op afstand (vanaf het midden van de jaren '90) en heeft als oorspronkelijke omschrijving: hoogtechnologische toepassingen in een woning ter ondersteuning van het langer zelfstandig blijven wonen van ouderen en andere doelgroepen van zorg. Zorg op afstand heeft in feite dezelfde doelstelling en het omvat toepassing van hoogtechnologische toepassingen in een woning. Daarmee maken de diverse vormen van zorg op afstand onderdeel uit van het - nog bredere - begrip domotica.
Wat is dan domotica en geen zorg op afstand?: Bijvoorbeeld nachtoriëntatieverlichting op de looproute van bed naar toilet.
De oorspronkelijke domoticaprojecten in de ouderenhuisvesting zoals die gerealiseerd zijn in de periode '98 - 2004/2005 (zie onder vergelijkend onderzoek Europa - VS - Japan -> Smart Homes) hadden als kenmerk dat de technologie vast in de ouderenwoning was aangebracht. Vanwege de technische kenmerken (bedrading) moest dit ook. De systemen voor zorg op afstand zoals die in nu in de thuissituatie worden gebruikt hebben juist als kenmerk overal plaatsbaar en verplaatsbaar zijn door de toepassing van draadloze technologie.
In het voor abonnnees toegankelijke deel van deze website - het dossier zorg op afstand - wordt ingegaan op deze ontwikkeling van vast in de woning naar overal plaatsbaar en verplaatsbaar. En wat dit bijvoorbeeld betekent voor de rollen van de betrokken organisaties: de kartrekkende rol van de woningcorporatie in de domoticaprojecten van '98 - 2004/2005 is verschoven naar de zorgorganisatie. De techniek is niet meer woninggebonden, maar cliëntgebonden. De woningcorporatie heeft een faciliterende rol gekregen, maar wat behelst dit dan?
Het begrip domotica wordt nu ook gebruikt in de intramurale setting, terwijl het oorspronkelijk alleen betrekking had op zelfstandig wonenden. Hier valt dan de bewaking in de nacht onder via bijvoorbeeld akoestische bewaking en camera's plus dwaaldetectie. Dit is onder andere voortgekomen uit de domoticaprojecten in nieuwbouw kleinschalig groepswonen voor mensen met dementie vanaf 2003.
Inhoud van dit webdossier
Dit webdossier valt in twee delen uiteen:
- Een overzicht (database) van alle zorg op afstand-projecten in Nederland
- Nadere informatie over de domotica/zorg op afstand-projecten van de derde generatie en waarbij de relatief nieuwe technologie autonome monitoring - in het Engels: ambient intelligent technologie - wordt toegepast. Vilans is bij een deel van deze projecten meer direct betrokken.
Ten aanzien van 2:
Om een verder onderscheid te maken met de projecten zoals die bijvoorbeeld deel uit maken van het netwerk zorg op afstand van de branche-organisatie ActiZ (website www.zorgopafstand.net) wordt in dit webdossier eerst ingegaan op een onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van de Europese Unie en waarbij de situatie in Nederland vergeleken wordt met de situatie in andere Europese landen en de Verenigde Staten en Japan. In dit vergelijkende onderzoek wordt zorg op afstand onderscheiden in technologie-generaties: projecten met het accent op videocommunicatie zoals bij de projecten van het netwerk zorg op afstand worden gerekend tot de tweede generatie zorg op afstand/telecare. De projecten met de autonome monitoring-technologie worden gerekend tot de derde generatie.
Daarnaast wordt betrokken een notitie opgesteld door de provincie Utrecht bedoeld voor de zorg op afstand-projecten die met financiering door deze provincie al geruime tijd lopen. Deze notitie deelt de zorg-op afstand projecten in op een inhoudelijke basis: zorg, zorg & welzijn en welzijn. De projecten met een accent op videocommunicatie zoals die in het netwerk van de brancheorganisatie ActiZ of die in het programma Toekomst Thuis van de provincie Utrecht worden hierbij gerekend tot de categorie zorg & welzijn. De projecten met de autonome monitoring-technologie kunnen gerekend worden tot de categorie zorg.
Het webdossier is als volgt ingedeeld:
1. Overzicht (database) van alle zorg op afstand-projecten in Nederland -> hier link
2. a. Achtergrond: vergelijkend onderzoek Europese landen + VS + Japan: ICT-ageing -> hier link
2. b. Achtergrond: onderscheid zoals beschreven in notitie Provincie Utrecht (juni 2009) -> hier link
2. c. Achtergrond: wat is autonome monitoring/ambient intelligent-technologie? -> hier link
2 d. Voorbeeldproject autonome monitoring, derde generatie zorg op afstand (zie onderzoek ICT-ageing): Zorgpalet Baarn/Soest met het systeem UAS (Unattended Autonomous Surveillance) van Zorgpalet Baarn/Soest, TNO Defensie en Veiligheid en Vilans
UAS-systeem per medio 2010 op de Nederlandse markt
-> hier link
2 e. Voorbeeldproject autonome monitoring, derde generatie zorg op afstand (zie onderzoek ICT-ageing): Proteion met het Amerikaanse systeem Quiet Care in een project van Proteion en omliggende zorgorganisaties en de Hogeschool Zuyd.
Quiet Care-systeem is wel in de VS en Engeland op de markt, maar nog niet in Nederland. Per juni 2010 in een laatste fase van onderhandeling.
-> hier link
2 f. Niet direct autonome monitoring, maar wel met relevante functionaliteit en al enige tijd op de Nederlandse markt: toepassing van het Finse systeem Vivago van IST bij onder andere Diafaan
In het Europese vergelijkende onderzoek ICT-Ageing wordt dit systeem tot de tweede generatie zorg op afstand gerekend
-> hier link
2 g. Technologie-ontwikkelingstraject gefinancierd door onder andere het Ministerie van VWS en de Europese Unie onder de regeling Ambient Assisted Living (AAL): ROSETTA van onder andere TNO Defensie en Veiligheid, Novay (voorheen Telematica Instituut), Alzheimercentrum van het VUmc, Zorgpalet Baarn/Soest, Christelijke Mutualiteiten (zorgverzekeraar in Vlaanderen) en Vilans.
Betreft een combinatie van cognitie ondersteunende technologie (Cognitive Assistive Technology) en autonome monitoring/ambient intelligence en daarmee derde generatie zorg op afstand. De doelgroep zijn mensen met dementie en/of de Ziekte van Parkinson in alle stadia van het ziekteproces.
-> Hier link
